Subscribe RSS

Archive for 2015

Mieszkańcy Kaszub Maj 17

Rybacy, zamieszkujący Półwysep Helski również belocą, ale od Beloków różnią sę zarówno mową, jak i utrzymywaniem się prawie wyłącznie z rybołówstwa iszeryi). Interesujący jest fakt, że kaszubscy mieszkańcy poszczególnych osad Półwyspu również różnią się pomiędzy sobą wymową i słownictwem, używając często innych wyrazów na określenie tych samych przedmiotów czy zjawisk pokoje Władysławowo.
Na obszarze obecnego obszaru NPK oraz jego otuliny wyróżnia się także mniejsze grupy regionalne: Zablocan (Kępa Swarzewska), Zaplutnican (Gnieżdżewo i okolica), Zaplucan (Kępa Pucka), Żarnowian (Żarnowizna) oraz Krakowian (Krokowizna) i Glemzan (Karwieńskie Błota).
Mieszkańcy kaszubskiego wybrzeża posiadają własne określenia opisujące i nazywające najbliższe otoczenie. Słowa te mają najczęściej rodowód słowiański, ile spotyka się wśród nich także znaczną ilość wyrazów pochodzących z języków innych narodów, z którymi Kaszubi mieli kontakt w swojej przeszłości: niemieckiego, holenderskiego, angielskiego czy języków skandynawskich.
W języku dawnych Kaszubów nie występowała nazwa Bałtyk, tradycyjnie mówiono o Wielkim i Małym Morzu (Wielgie i Môlé Morze) lub posługiwano się rzadziej obecnie używanymi określeniami – morze bujtnowe oraz bënnowe – oznaczającymi kolejno używanymi zewnętrzne wody morskie i wewnętrzne wody zatokowe. Niekiedy Kaszubi mówią, że Bałtyk to: „…babo na pokucie”, ponieważ jego kształt na mapie przypomina im klęczącą kobietę, której twarz jest zwrócona na wschód. Zatokę Pucką nazywa się Püccym Morzem, Wikiem lub Pückô Plè’tô (kałużą). Dużo tradycyjnych określeń posiada też Półwysep Helski: Pôlwëspa Él, Éjl, Éla, Usëp, Rëbàki lub żartobliwie Krowi Jązek, Krowi Ogon, Gąsa Sëja, Elskâ, Kosa i Blewąska (tasiemca). W języku kaszubskim na morze się idzie lub chodzi (jic, jachac, bieiëc) a nie wypływa: bot biezi po morzu (łódź płynie po morzu), jic za rebą (wypłynąć na połów). Mieszkańcy Helu, do czasu zbudowania połączenia kolejowego łączącego Hel z Puckiem mówili o sobie, że są wyspiarzami, a wszystko co pochodziło z Półwyspu było dla nich morskie, rèbackié, natomiast to, co pochodzi spoza jego nasady należało do kraju (stałego lądu), czyli było krajewé i oczywiście nie tak dobre jak rëbackié. O rybaku, który porzucił swoje rzemiosło mówiono, że zkrajewil sę. W języku Kaszubów nordowych brzeg morski i plaża to strąci (sztrąd), fala morska to dënëga, wydmy piaszczyste na brzegu morza – dune lub strądowe gore, mielizna przybrzeżna to réwka lub rewa, głębina pomiędzy rewami – rów, rzeka, głębia morska – szor, stromy stok mielizny – zwela, miejsce rozlewania się fali obmywającej brzeg (szerlingi) to zólój. Na gładkie spokojne morze mówią Kaszubi glada lub sztël, a wzburzone fale określają mianem prësk, proch to wyrzucone przez morze drobne śmieci: patyki, muszle, bursztyny, a szpërk to wystający cypel lądu.
Rëbôk mô barométer w gnôtach, a wiatry, odgrywające w jego życiu i pracy ogromną rolę, są mu dobrze znane i pilnie śledzone. Z tego powodu na Nordzie istnieje bardzo dużo określeń, nazywających wiatr według jego siły, szybkości, kierunku oraz jego roli w rybołówstwie i żeglarstwie. Często porównuje się wiatry z osobami: ciotka nor da, wuj west, pasterz rib, śmierdzącó ciotka. Główne kaszubskie kierunki wiatru: west- zachód, óst- wschód, nor da – północ i zuda – południe, występują w licznych przysłowiach i powiedzeniach ludowych Władysławowo, np.: Kiej sę nórda zapadô, a stôrô baba zagada, tej ni ma kuńca; Óst – rëbacki

Category: Nadmorski Park Krajobrazowy  | Comments off
Kultura i folklor Maj 17

Rdzennymi mieszkańcami terenu, na którym znajduje się obecnie Nadmorski Park Krajobrazowy są Kaszubi nazywani nordowymi. Nazwę tę zawdzięczają zajmowaniu przez nich najbardziej na północ wysuniętego obszaru, na jakim zachowała się ta grupa etniczna. Kultura, zwyczaje i obrzędy tutejszej ludności kształtowały się pod silnym wpływem morza, które dla wielu z nich było i jest miejscem pracy.
Kaszubi, pomimo silnych zabiegów germanizacyjnych, przetrwali czasy zaborów, wierni językowi i wyznaniu swoich ojców. W osadzie Bór na Półwyspie Helskim (obecnie wschodnia część Jastarni), zewangelizowanej w XVI wieku, nastąpił nawet proces odwrotny. W pierwszej połowie XIX wieku, ku trwodze przedstawicieli rządu pruskiego, ludność powróciła do wiary katolickiej, a w poczuciu narodowym stała się polska. Było to w tamtym czasie zjawisko wyjątkowe.
Jedynie mieszkańcy osady Władysławowa, poddani od XV wieku Gdańskowi, po przyjęciu w 1526 roku luteranizmu, stopniowo ulegli germanizacji. Urzędnicy II Rzeczpospolitej zanotowali tu w roku 1920 obecność zaledwie 2 rodzin kaszubskich wyznania katolickiego. Ludność pochodzenia niemieckiego opuściła Hel jeszcze przed rozpoczęciem II wojny światowej.
Po odzyskaniu przez Polskę kaszubskiego wybrzeża nastąpiły zmiany w tutejszych stosunkach etnicznych. Spowodowane były one m.in. przybyciem z innych rejonów kraju licznych rzesz urzędników państwowych, robotników, ludzi interesu pragnących czerpać dochody z ruchu letniskowego handlu i przetwórstwa rybnego oraz żołnierzy, kierowanych rozkazem do tworzonego na Półwyspie Helskim wojskowego „Rejonu Umocnionego”. Nie brak też było osób, które osiedliły się nad morzem ze względu na walory krajobrazowe i klimatyczne. Proces zmian trwa do dnia dzisiejszego, wyrażając się m.in. w zmniejszającej się liczbie ludności posługującej się językiem kaszubskim, czy uprawiającej tradycyjne dla tego terenu rzemiosło rybackie. Coraz mniej osób integruje się ze starymi zwyczajami i obrzędowością.
Kaszubi, których język zbliżony jest do języka dawnych Słowian polabskich, nie stanowią grupy jednorodnej dialektycznie. Wśród mieszkańców Kaszub Północnych (Nordy), których narzecze uznawane jest za zachowujące najwięcej właściwości kaszubskich (stanowią koreń Kasebów), można wyróżnić kilka mniejszych grup, określanych przezwiskami pochodzącymi od właściwości językowych, podstawowego zajęcia lub charakterystycznej lokalizacji. Najważniejsze z nich to: Belocy (Belcice) i Rybacy (Rebaki).
Belocy, zamieszkujący żyzne ziemie Kępy Swarzewskiej, Oksywskiej i częściowo Puckiej, utrzymują się zarówno z rolnictwa jak i rybołówstwa Władysławowo. Ich nazwa pochodzi od szczególnej cechy fonetycznej ich języka – Kaszubi ci belócą, czyli wymawiają głoskę „1” tam gdzie inni mówią „1”, np. zamiast: Ja bel (ja byłem), Belok powie: Ja bel.

Category: Nadmorski Park Krajobrazowy  | Comments off
WŁADYSŁAWOWO – POMNIKI PRZYRODY Mar 05

Nasze kaszubskie wspaniałe pomniki przyrody występujące pojedynczo twory o bardzo wyjątkowych walorach, takie jak stare drzewa rosnące pojedynczo, w grupach lub w alejach, głazy narzutowe, jaskinie, źródła itp. Jest ich zbyt wiele, aby w ograniczonej objętości móc scharakteryzować wszystkie położone w granicach Parku WŁADYSŁAWOWO i jego okolicach.
Wśród pomników najwięcej jest starych, okazałych drzew, a wśród nich niewątpliwie najcenniejsza jest słynna czterorzędowa aleja dojazdowa do pałacu w Rzucewie od strony Osłonina w okolicach WŁADYSŁAWOWO. Ma ona około 1 km długości i składa się z 240 około 300-letnich lip, według podania sadzonych przez Jana Sobieskiego. Spośród innych drzew, chronionych w postaci pomników przyrody, należy wymienić następujące:
⦁ grupa topól białych Populus alba o obwodach pnia na wysokości 1,3 m (czyli w tzw. pierśnicy) dochodzących do 3,9 m – Hel, zbieg ulic Bałtyckiej i Wiejskiej,
⦁ dąb szypułkowy o obwodzie 410 cm – Hel, ul. Wiejska, przy plebanii,
⦁ kasztanowiec zwyczajny Aeesculus hippocastanum o obwodzie 321 cm – Jastarnia, skwer przy ul. Południowej,
⦁ buk Fagus sylvatica o obwodzie 340 cm – Rzucewo,
⦁ buk Fagus sylvatica o obwodzie 469 cm – Rozgard,
⦁ buki o obwodach 432 cm i 355 cm oraz dąb szypułkowy Quercus robur o obwodzie 360 cm w bezpośrednim sąsiedztwie rezerwatu “Przylądek Rozewski”.
Do największych w regionie skupień głazów narzutowych należy głazowisko „Dwunastu Apostołów”, które rozciąga się na dwukilometrowym odcinku brzegu morza w Pucku. Największe z głazów osiągają obwód 8 m i wysokość 1,6 m.
Szczególną pozycję wśród pomników przyrody regionu gdańskiego zajmuje grota w Mechowie. Jest ona wprawdzie położona poza Parkiem i jego otuliną, ale warto o niej wspomnieć ze względu na jej unikatowy charakter, gdyż jest to jedyna na niżu środkowoeuropejskim tego typu forma geologiczna. Powstała ona w utworze, w którym początkowo polodowcowe piaski zostały zlepione węglanem wapnia, a następnie płynące wody podziemne wypłukały piaski o mniejszej ilości lepiszcza. Bardziej zwięzłe fragmenty tego tzw. plejstoceńskiego piaskowca pozostały w grocie w postaci kolumienek.
Te wszystkie wspaniałe pomniki przyrody znajdują się na trasie Gdańsk, Puck, Władysławowo, Hel.

Na terenie Pulwyspu Helskiego jest bardzo dobrze rozwinięta baza wypoczynkowo-noclegowa, gdzie bez problemu można skorzystać z konfortowych pokoi, czy NOCLEGI WŁADYSŁAWOWO.
Praca zbiorowa pod redakcją Aleksandra Janty

 

Category: Bez kategorii  | Comments off